|
|
PUSZCZA AUGUSTOWSKA
Puszcza Augustowska jest jednym z największych kompleksów leśnych Polski, a wraz z puszczami Litwy i Białorusi bezpośrednio nią sąsiadującymi, stanowi jeden z największych zwartych kompleksów leśnych Europy.
Nazwa Puszcza Augustowska została nadana w XIX wieku, resztkom Puszcz Przełomskiej i Perstuńskiej, będących fragmentami dawnych puszcz litewskich. Jest to obszar leśny w województwie podlaskim, na równinie augustowskiej, pomiędzy jeziorem Wigry na północy a rzeką Biebrzą na południu.
Puszcza Augustowska obejmuje tereny o rzeźbie polodowcowej, o powierzchni ponad 1140 km2 (w tym ponad 60 km2 na Litwie). Przecina je dział wodny Wisły i Niemna. Zlewnię Wisły i Niemna łączy Kanał Augustowski. Bardzo duża część obszaru ma cechy terenu bezodpływowego. Do największych jezior Puszczy Augustowskiej należą: Wigry, Sajno, Białe Augustowskie, Serwy, Necko, Pomorze, Studzieniczne, Kolno, Blizno i Pierty.
fot. M.Siłakowski |
fot. M.Siłakowski |
fot. M.Siłakowski |
Roślinność Puszczy Augustowskiej to roślinność charakterystyczna dla północno - wschodniej Europy. Dominują tu mszyste lasy iglaste sosnowo - świerkowe z dużymi powierzchniami torfowisk. Stwierdzono występowanie około 1000 gatunków roślin naczyniowych, od borealnych i właściwych florze arktycznej, aż do gatunków związanych ze strefą śródziemnomorską.
Na terenie Puszczy Augustowskiej stwierdzono występowanie ponad 2000 gatunków zwierząt. Najliczniej reprezentowany jest świat owadów. Świat ssaków reprezentowany jest przez jeleniowate (jeleń szlachetny, łoś, sarna), drapieżniki (wilk, jenot, ryś, borsuk, wydra, norka, łasica, kuna, tchórz).
Występuje tu również ok. 119 gatunków ptaków, a gnieździ się 72 (m.in. kilkadziesiąt par bociana czarnego, trzmielojada, orlika krzykliwego, myszołowa, jastrzębia, krogulca, kobuza).
W północnej części Puszczy Augustowskiej leży Wigierski Park Narodowy, obejmujący jezioro Wigry i przylegające lasy. Ponadto w najcenniejszych przyrodniczo miejscach Puszczy Augustowskiej utworzono rezerwaty:
1. Kuriańskie Bagno - florystyczno - faunistyczny,
2. Jezioro Kalejty - krajobrazowy, utworzony w 1980 roku, o powierzchni 740,9 ha.
3. Kukle - krajobrazowy,
4. Starożyn - florystyczny, na zachód od wsi Gruszki, utworzony w 1960 roku, o powierzchni 298,4 ha.
5. Perkuć - florystyczny, na wschód od wsi Hruskie, utworzony w 1970 roku, o powierzchni 209,8 ha.
6. Kozi Rynek - florystyczny, na terenie w większości bagiennym, w pobliżu Augustowa i wsi Hruskie utworzony w 1959 roku, o powierzchni 146,6 ha.
7. Łempis - wodno - florystyczny,
8. Mały Borek - florystyczny, na południe od wsi Płaska, utworzony w 1959r., o powierzchni 90,5 ha.
9. Stara Ruda - wodno - florystyczny, w obrębie Augustowa, utworzony w 1980r., o powierzchni 83 ha.
10. Brzozowy Grąd - florystyczny, w celu ochrony stanowiska storczyka - obuwika pospolitego.
11. Glinki - rezerwat florystyczny, w pobliżu Augustowa i wsi Hruskie (utworzony 1971, o powierzchni 1,65 ha), ze stanowiskiem będącej pod ochroną paproci pióropusznika strusiego.
Puszcza Augustowska znajduje się również na liście obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000.
Historia
Puszcza Augustowska w przeszłości stanowiła część rozległych, dziewiczych lasów rosnących pomiędzy Litwą, Mazowszem i Rusią. Do XIII wieku teren ten był zamieszkany przez Jaćwingów. Po ich wytępieniu lub wysiedleniu ponowne zasiedlanie puszczy rozpoczęło się dopiero w XV wieku. Wtedy podzielono lasy na tak zwane puszcze, czyli leśnictwa: Puszczę Perstuńską, Przełomską, Brzeźnicką i inne. W połowie XVI wieku weszły one w skład dóbr królewskich i były terenem łowów na grubego zwierza: tury, żubry, łosie, jelenie, dziki, niedźwiedzie, wilki. W tym czasie zaczęto eksploatować Puszczę: wycinano drzewa, które następnie spławiano rzekami do portów bałtyckich; wyrabiano smołę, potaż, dziegieć i węgiel drzewny, wytapiano żelazo z rudy darniowej, zbierano miód z barci.
W latach 1824 - 1839 przez teren Puszczy przeprowadzono kanał żeglowny (Kanał Augustowski), łączący dorzecza Wisły i Niemna.
W okresie powstania styczniowego puszczańskie lasy były schronieniem dla walczących i miejscem potyczek. W rezerwacie Kozi Rynek znajdują się mogiły powstańców poległych w bitwie z przeważającymi wojskami rosyjskimi (29.06.1863r.). W uroczysku leśnym Powstańce (na północ od miasta Augustów) w kwietniu 1863 roku, działała kuźnia powstańcza (obecnie znajduje się tam pomnik).
W czasie I wojny światowej Puszcza mocno ucierpiała z powodu rabunkowego wyrębu drzew przez Niemców (wycięto około 15% lasów).
Podczas II wojny światowej lasy Puszczańskie ponownie służyły jako schronienie partyzantom. Były też miejscem straceń ludności Augustowszczyzny - np. w okolicy wsi Szczebra w latach 1941 - 1944 zamordowano około 8000 ludzi, głównie żydów.
Grzegorz Piekarski
|
|
